بازتعریف موفقیت در پژوهش در نشست گروه آیندهنگری فرهنگستان علوم پزشکی
جلسه گروه علمی آیندهنگری نظریهپردازی و رصد کلان سلامت فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران با موضوع «از مقاله تا تأثیر: بازتعریف موفقیت در پژوهش» با سخنرانی دکتر مهرداد حمیدی ، دکتر جمیل صادقیفر و دکتر بیتا مسگرپور برگزار شد.
تأکید بر عبور از پژوهش مقالهمحور به پژوهش اثرگذار
در این نشست، بر ضرورت تغییر رویکرد از پژوهشهای عرضهمحور و مقالهمحور به پژوهشهای نیازمحور و اثرگذار تأکید شد. بر اساس مباحث مطرحشده، معیارهایی مانند تعداد مقالات، استنادات و اچایندکس بهتنهایی نمیتوانند میزان موفقیت پژوهش را نشان دهند و لازم است «اثرگذاری واقعی» پژوهش بر جامعه، بهویژه در حوزههای امنیت، رفاه و سلامت، مورد توجه قرار گیرد.
در این رویکرد، پژوهش باید از شناخت مسائل و نیازهای واقعی جامعه آغاز شود و ذینفعان نیز از مراحل اولیه شکلگیری ایده در فرآیند پژوهش مشارکت داشته باشند. همچنین «ترجمان دانش» باید از ابتدای پژوهش در فرآیند آن ادغام شود تا یافتههای علمی بتوانند به تغییر در سیاستها، قوانین، رفتارها و شاخصهای سلامت و رفاه منجر شوند.
دانشگاه آینده؛ بینرشتهای و مأموریتمحور
یکی دیگر از محورهای نشست، ضرورت بازطراحی دانشگاهها و عبور از ساختارهای تکرشتهای بود. در این نشست، حرکت دانشگاهها به سمت تیمهای کوچک مأموریتمحور، مراکز نوآوری باز و آزمایشگاههای مسئلهمحور مورد تأکید قرار گرفت.
همچنین استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش، نه به عنوان جایگزین انسان، بلکه در قالب «مایند سینرژی» یا همنوایی خرد انسانی و توان محاسباتی ماشین، برای تحلیل دادههای عظیم، طراحی آزمایشها و پیشبینیهای علمی مورد توجه قرار گرفت.
تغییر نقش نهادهای تأمین مالی؛ از پرداخت بودجه تا معماری اثرگذار
در بخش دیگری از نشست، بر تغییر نقش نهادهای حامی پژوهش از پرداختکننده بودجه به «معماری نظام حمایت از پژوهش» تأکید شد. تجربه دو سال اخیر مؤسسه نیماد در طراحی مدلهای تقاضامحور مبتنی بر RFP در حوزههای اولویتدار نظام سلامت، از جمله نمونههای مطرحشده در این زمینه بود.
همچنین بر ضرورت تعریف دقیق مسئله، شناسایی ذینفعان و تعیین شاخصهای موفقیت در RFPها و نیز انطباق تخصص پژوهشگران با موضوع پژوهش تأکید شد.
تأکید بر حکمرانی مبتنی بر شواهد و ارزیابی مسئولانه پژوهش
از دیگر مباحث نشست، ضرورت حرکت به سمت «ارزیابی مسئولانه پژوهش» (Responsible Research Assessment)، کاهش وابستگی نظام ارزیابی به شاخصهای کمی و پیشگیری از آسیبهایی مانند دادهسازی و تقلب علمی بود.
همچنین پیشنهاد راهاندازی «مرکز ملی رصد و پایش علم سلامت» برای نظارت بر کیفیت فرآیندهای علمی و تعریف «مأموریتهای ملی» برای حل مسائل اولویتدار نظام سلامت مطرح شد.
در این نشست بر تقویت تصمیمگیری مبتنی بر شواهد در نظام سلامت و حمایت از مطالعات کاربردی در سیاستگذاری، از جمله Policy Brief، ارزیابیهای اقتصادی و راهنماهای بالینی نیز تأکید شد.
در جمعبندی نشست، نقش فرهنگستان علوم پزشکی در رصد روندهای جهانی علم، ایجاد اجماع میان نخبگان و سیاستگذاران و ترویج فرهنگ توسعه علمی مورد تأکید قرار گرفت.
همچنین پیشنهاد شد پژوهشگران از همان ابتدای طراحی طرح، «نقطه اثرگذاری» مورد انتظار را مشخص و مسیر پژوهش را به صورت معکوس طراحی کنند و برای شناسایی و مشارکت ذینفعان و مستندسازی و انتقال آثار پژوهش نیز برنامه مشخصی داشته باشند.
در مجموع، پیام اصلی نشست، گذار از «تولید علم» به «خلق اثر و ارزش» و تبدیل پژوهش به ابزاری برای حل مسائل واقعی جامعه و ارتقای سلامت و رفاه مردم بود.
