بررسی ابعاد «عدالت در سلامت» و ادغام آموزش پزشکی در نظام ارائه خدمات
نشست گروه قرآن، عترت و سلامت فرهنگستان علوم پزشکی با محوریت «عدالت در سلامت، عدالت آموزشی و بررسی ابعاد ادغام آموزش پزشکی در نظام ارائه خدمات سلامت» با مشارکت معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و حضور اعضای گروه ارتقاء سلامت و گروه علوم بالینی فرهنگستان علوم پزشکی برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل فرهنگستان علوم پزشکی، در این نشست که ۲۵ شهریورماه ۱۴۰۵ برگزار شد، ابعاد تاریخی، دستاوردها، چالشها و الزامات آینده سیاست ادغام آموزش پزشکی در نظام ارائه خدمات سلامت مورد بررسی قرار گرفت و سخنرانان بر ضرورت حفظ پیوند آموزش، پژوهش و ارائه خدمات و تقویت پاسخگویی اجتماعی دانشگاهها تأکید کردند.
در ابتدای نشست، دکتر محمدحسین نیکنام، رئیس گروه قرآن، عترت و سلامت فرهنگستان علوم پزشکی، ضمن تفسیر آیاتی از کلامالله مجید، مروری بر مباحث مطرحشده در سلسلهجلسات این گروه پیرامون «عدالت در سلامت» داشت.
وی با اشاره به موضوعات بررسیشده در نشستهای پیشین، از جمله تعیینکنندههای اجتماعی سلامت (SDH)، نحوه توزیع منابع مالی در نظام سلامت و نقش و جایگاه شبکه بهداشت و درمان در تحقق عدالت، اظهار کرد: در ادامه این مباحث، موضوع ادغام آموزش پزشکی در ارائه خدمات بهداشتی و درمانی به عنوان یکی از محورهای مهم و مؤثر بر عدالت در سلامت مورد بررسی قرار گرفته است.
در ادامه، دکتر کامران باقری لنکرانی در ارائهای با عنوان «از ادغام ساختاری تا یکپارچگی کارکردی»، به تشریح زمینههای تاریخی و چرایی شکلگیری سیاست ادغام آموزش پزشکی در نظام سلامت طی دهه ۱۳۶۰ پرداخت.
وی از جمله دستاوردهای این تصمیم را خودکفایی و تابآوری نیروی انسانی، عدالت جغرافیایی در ماندگاری کادر درمان در مناطق محروم، افزایش پاسخگویی اجتماعی آموزش بالینی و ارتقای شاخصهای کلیدی سلامت برشمرد.
باقری لنکرانی با اشاره به دستاوردهایی همچون پوشش بالای ۹۵ درصدی واکسیناسیون، کاهش چشمگیر مرگومیر مادران باردار و کودکان زیر پنج سال و کنترل بیماریهای واگیر، الگوی ایران را در این زمینه از مدلهای مورد توجه سازمان جهانی بهداشت دانست.
وی همچنین تفکیک مجدد آموزش از درمان و بازگشت به ساختارهای جداگانه گذشته را یک «خطای راهبردی» عنوان کرد و گفت: این تفکیک میتواند بازگشت برخی بحرانهای دهه ۵۰، فاصله گرفتن دانشگاهها از جامعه و افزایش هزینهها را به دنبال داشته باشد.
بررسی عملکرد ادغام در سطوح مختلف
در بخش دیگری از این نشست، دکتر علیاکبر حقدوست با موضوع «تحلیل سیاست ادغام و ارائه راهکارهایی برای آینده»، سیر تاریخی این سیاست را بررسی و آن را با اسناد و بیانیههای بینالمللی از جمله آلماآتا، ادینبورگ و لیسبون تطبیق داد.
وی اهداف اولیه ادغام را در دو محور رشد کمی شامل توسعه ظرفیتها، بیمارستانها و پذیرش دانشجو و رشد کیفی شامل افزایش تماس با جامعه، ارتقای پژوهشهای کاربردی و حل مسئله دستهبندی کرد.
حقدوست عملکرد سیاست ادغام را در سه سطح ماکرو، مزو و میکرو مورد تحلیل قرار داد و در سطح فراوزارتی، نبود مدلهای بودجهریزی متناسب با فلسفه ادغام و تفکیک اعتبارات آموزش و درمان را از چالشها برشمرد.
وی در سطح وزارتخانهای نیز به نبود هماهنگی جامع میان معاونتها و عدم تلفیق کامل قوانین بالادستی و در سطح دانشگاهی به غلبه امور درمانی بر آموزش، نبود نظارت کافی بر تشکیلات ادغامیافته و غلبه نگاههای تکبعدی در انتصابات اشاره کرد.
وی با ارائه ماتریس ارزیابی نتایج اظهار داشت: سیاست ادغام در کوتاهمدت موجب جهش چشمگیر در عدالت، دسترسی و رشد کمی شاخصهای بهداشتی شده، اما در بلندمدت، به دلیل عدم تزریق منابع مالی و انسانی متناسب و فشار کاری مضاعف بر اعضای هیئت علمی، کیفیت آموزشهای سرپایی و برخی رویکردهای کیفی با آسیب مواجه شده است.
تشریح دستاوردهای ادغام در آموزش، پژوهش و خدمات
در ادامه، دکتر سید محمود طباطبایی در ارائهای با عنوان «فرایند ادغام آموزش و پژوهش در مراقبتها از گذشته تا آینده»، به بررسی ساختار جداگانه آموزش و خدمات پیش از سال ۱۳۶۴ و فاصله ایجادشده میان نیازهای واقعی جامعه و خروجی دانشگاهها پرداخت.
وی تحولات ناشی از ادغام را در چهار حوزه آموزش، پژوهش، خدمات و ساختار تشریح کرد و از ایجاد گروههای پزشکی اجتماعی و حضور دانشجویان در شبکهها، شکلگیری تحقیقات کاربردی (HSR) و پژوهشهای مبتنی بر مشارکت جامعه (CBPR)، گسترش شبکههای بهداشتی در سراسر کشور، اجرای برنامههای ملی، ارتقای خدمات تخصصی و پیوند اعضا و همچنین شکلگیری معاونتهای مختلف و طرحهای ملی به عنوان بخشی از این تحولات یاد کرد.
طباطبایی با ارائه آمارها و نمودارهای مرتبط، بر روند نزولی مرگومیر کودکان و مادران و افزایش امید به زندگی از کمتر از ۶۰ سال در دهه ۵۰ به نزدیک ۸۰ سال در سالهای اخیر تأکید کرد و افزایش چند ده برابری تربیت پزشکان عمومی و متخصص و رشد تولید مقالات بینالمللی را از دیگر دستاوردهای نظام ادغامیافته دانست.
تأکید بر «یادگیری در عرصه واقع» و پاسخگویی اجتماعی
در بخش پایانی نشست، دکتر طاهره چنگیز، معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در ارائهای با عنوان «راهکارهای ادغام آموزش در نظام شبکه بهداشت»، بر دو محور «یادگیری در عرصه واقع» و «پاسخگویی اجتماعی» به عنوان قلب ادغام آموزش و خدمات تأکید کرد.
وی حضور دانشجویان در محیطهای واقعی ارائه خدمت را موجب تعمیق مهارتهای عملی و بالینی و افزایش توان دانشگاهها برای پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه دانست و اظهار کرد که این رویکرد میتواند به ارائه خدمات بهتر در شبکه منجر شود.
چنگیز چهار اصل اساسی برای تحقق این هدف را شامل انتقال آموزش از فضاهای ایزوله به عرصههای واقعی مانند خانهها و مراکز جامع سلامت، مشارکت فعال و تعریفشده دانشجویان به عنوان اعضای مؤثر تیم سلامت، جهتگیری آموزش بر اساس شاخصها و اولویتهای بومی سلامت و توسعه تعاملات و همکاریهای بینبخشی میان دانشگاه و جامعه عنوان کرد.
وی همچنین نقشآفرینی ساختاریافته دانشجویان در عرصه سلامت جامعه را در شش محور مشارکت در مدیریت شبکه، اجرای پروژههای تعیینکنندههای اجتماعی سلامت (SDH)، حضور فعال در کمپینهای بهداشتی، ارائه خدمات در مناطق کمبرخوردار، پژوهشهای جامعهمحور و آموزش همتا تشریح کرد.
در پایان، اعضای حاضر به بحث و تبادلنظر تخصصی پیرامون مباحث مطرحشده پرداختند و رئیس گروه قرآن، عترت و سلامت فرهنگستان علوم پزشکی به جمعبندی نکات و دیدگاههای ارائهشده در این نشست پرداخت.
